De geschiedenis van Flora’s Hof, de Pandhof en het Bruntenhof
Een tuin op de plek van het voormalige Bisschoppelijk Paleis naast de Domtoren, een kloostertuin en een hof met vijftien eenkamerwoningen: achter de Utrechtse hofjes en binnentuinen gaan verschillende geschiedenissen schuil. Flora’s Hof, de Pandhof van de Dom en het Bruntenhof zijn dan ook niet zomaar drie voorbeelden van hetzelfde soort plek. Deze selectie is een historische kennismaking, geen bezoekgids: actuele publieke toegang, openingstijden en toegestane bezoekersingangen zijn niet bevestigd.
Volgens wandelorganisatie Cicerones werden Utrechtse hofjes en godskameren vanaf de middeleeuwen gesticht voor armen en alleenstaande vrouwen, vaak vanuit religieuze of sociale betrokkenheid. Godskameren zijn zulke liefdadigheidswoningen; veel daarvan liggen volgens de organisatie direct aan de straat. Erfgoed bekijken betekent hier dus niet altijd een poort naar een binnentuin doorgaan.
Flora’s Hof: van bisschoppelijk paleis naar tuin
Flora’s Hof ligt naast de Domtoren, in het middeleeuwse centrum. Volgens het overzicht van Utrechtse hofjes en straatjes van NS, waarop de onderstaande historische beschrijvingen zijn gebaseerd, stond op deze plek eerst het Bisschoppelijk Paleis. Later maakte dat plaats voor een kwekerij met kassen en een oranjerie, een gebouw waarin onder meer kuipplanten konden worden ondergebracht.
De huidige tuin verwijst naar die kwekerij en is geïnspireerd op de negentiende-eeuwse tuinstijl. Daarmee vertelt Flora’s Hof een ander verhaal dan de woonhofjes die vanuit liefdadigheid ontstonden: hier staat de opeenvolging van paleis, kwekerij en tuin centraal.
De Pandhof: kruisgang, kloostertuin en waterspuwers
De eerste stenen van de Pandhof van de Dom werden in de veertiende eeuw gelegd. De plek diende onder meer voor religieuze beschouwing en als begraafplaats. Ook vormde de Pandhof een verbinding tussen de Dom en het Groot Kapittelhof.
Kenmerkend is de gotische kruisgang: een overdekte gang rond de kloostertuin. Tussen de stenen vensters zitten sierlijke waterspuwers. De combinatie van tuin en middeleeuwse bouwkunst maakt dit een andere erfgoedplek dan een hof met kleine woningen.
Het Bruntenhof: vijftien woningen voor weduwen
Het Bruntenhof bestaat uit vijftien eenkamerwoningen waarin oorspronkelijk weduwen gratis mochten wonen. Hier is de sociale oorsprong van het hof dus rechtstreeks verbonden met de opzet van het complex: kleine woningen voor een specifieke groep bewoners.
De woningen zijn eind jaren zeventig gerestaureerd. De woningen mogen echter niet van binnen worden bezocht. Of het hof en de binnentuin momenteel voor bezoekers toegankelijk zijn, is niet bevestigd. De geschiedenis van het wonen is hier dus wel te beschrijven, maar niet via een binnenbezoek te bekijken.
Illustratieve foto. Foto: Ellen26 via Pixabay (Pixabay-licentie)